İlişki Terapisti

İlişki terapisti kavramı, romantik ilişkiler alanında çalışan profesyonelleri değerlendirmek için kullanıldığında; çift terapistini ve kimi zaman danışmanlık alanını da içine alan daha geniş bir ifade olarak görülebilmektedir. Genellikle günlük dilde bu ifade, ilişki danışmanı, çift danışmanı ve aile danışmanı gibi kavramların yerine de kullanılabilmektedir.

İlişki terapisti; psikolog, aile danışmanı vb. ruh sağlığı alanlarında çalışan, sıcaklık, yakınlık, güven, iletişim problemleri ve anlaşmazlıklar gibi romantik ilişkilerde yaşanan sorunlarda çiftlere destek sunmak üzere uzmanlaşan ve çiftlerin başvurabileceği profesyonelleri ifade etmektedir.

İlişki Terapistinin Rolü

İlişki terapistinin rolü, farklı terapi yaklaşımlarının farklı biçimlerde ele aldığı bir konudur. Ancak tüm yaklaşımlar, terapistin çiftle birlikte bir sistemin önemli bir parçası olduğunu kabul eder ve terapötik ilişki ile iş birliğinin önemini vurgular.

Bu bağlamda ilişki terapistinin hedefleri, bireysel terapistin hedeflerinden farklıdır. İlişki terapisti, çiftin bağının zarar görmemesi, geliştirilmesi ve desteklenmesi için her partnerin kendi duygusunu, savunmasını, tepkisini ve sorumluluğunu daha ayrı ve net biçimde fark edebilmesine yardımcı olur. Böylece partnerlerin ilişki içinde birbirlerini daha iyi dinleyebilmeleri, yaşam boyunca geliştirdikleri savunmaları daha esnek biçimde gevşetebilmeleri ve daha empatik, daha bütünleşmiş bir ilişki kurabilmeleri desteklenir.

İlişki Terapisi Ne İçindir?

İlişki terapisi, ilişki sıkıntısını azaltmak ve ilişki kalitesini artırmak için yaygın olarak kabul edilen bir yöntemdir.

İlişki terapisinde bazı temel ilkeler, tek bir terapi ekolüyle sınırlı kalmadan farklı yaklaşımlarda ortak biçimde kullanılmaya başlanmıştır. Bunun yanında, ilişki sorunlarını azaltmayı ve ilişkinin kalitesini artırmayı amaçlayan, yaygın biçimde kullanılan çeşitli özel çift terapisi yaklaşımları da bulunmaktadır.

İlişki Terapisinde Değerlendirme

İlişki terapisinde değerlendirme, yalnızca ilişkinin görünen sorunlarına bakmakla sınırlı değildir. Duygular, düşünceler ve davranışlar gibi farklı alanları; partnerler, ilişkinin kendisi ve daha geniş aile-kültürel bağlamlar gibi farklı sistem düzeyleriyle birlikte değerlendirmek, ilişki terapisi müdahalelerini planlı ve etkili biçimde seçmek, çifte göre uyarlamak ve sıralamak için gereklidir.

İlişki terapisinde her partnerin kendine özgü duygu, düşünce, ihtiyaç ve tepkilerini dikkate almak önemlidir. Terapi sürecinde yalnızca konuşulan konulara değil, sürecin nasıl ilerlediğine ve yapılan müdahalelerin çift üzerinde nasıl bir etki oluşturduğuna da bakılır.

Bu nedenle terapist, gerektiğinde çifti nasıl anladığını ve terapi planını sürecin gidişine göre yeniden gözden geçirir.

İlişki Terapisinde Nelere Bakılır?

İlişki terapistleri farklı yaklaşımlarla çalışabilirler. Bunun yanında ilişki terapisinde ortak vurgulardan biri, ilişkide yaşanan zorlukların nasıl geliştiğini ve partnerler arasında hangi davranış, duygu ya da tepki örüntülerinin tekrarlandığını izlemektir. Bu süreçte yalnızca tek bir kişinin davranışına değil, partnerlerin birbirini nasıl etkilediğine de bakılır.

Bir diğer ortak nokta, çiftin yaşadığı sıkıntıyı azaltmaya ve ilişki doyumunu artırmaya yönelik ikili bir odaktır. Bu nedenle ilişki terapisi, hem ilişkide zorlayıcı hâle gelen alanları ele alır hem de ilişkinin daha doyumlu ve işlevsel hâle gelmesini destekler.

İlişki terapistleri, farklı yaklaşımlarla çalışsalar da ortak bazı etik değerlendirmeleri dikkate alır. İstisnalar olmakla birlikte, çoğu ilişki terapisi süreci değerlendirme ve terapötik iş birliğinin kurulmasıyla başlar; ardından değişimi destekleme aşamasıyla devam eder ve son olarak terapinin sonlandırılması ile kazanımların korunması aşamasıyla tamamlanan bir süreç olarak düşünülür.

İlişki Terapistinin Kullanabileceği Yöntemler

İlişki terapistleri, ilişki sıkıntısını azaltmak ve ilişki kalitesini artırmak için farklı terapi yaklaşımlarından yararlanabilir. Bu alanda bilişsel davranışçı ilişki terapisi, bütünleştirici davranışçı ilişki terapisi ve duygu odaklı ilişki terapisi, ilişki sıkıntısı için kanıta dayalı ve iyi yapılandırılmış özel tedaviler arasında değerlendirilmektedir. Bunun yanında bazı yaklaşımlar değişimi, bazıları kabulü, bazıları ise duygu, bağlanma, iletişim, düşünce ve davranış örüntülerini daha fazla merkeze alabilir.

İlişki terapisinde kullanılabilecek bazı yaklaşımlar şunlardır:

• Bilişsel Davranışçı İlişki Terapisi
• Bütünleştirici Davranışçı İlişki Terapisi
• Duygu Odaklı İlişki Terapisi
• Nesne İlişkileri Temelli İlişki Terapisi
• Anlatı Temelli İlişki Terapisi
• İlişkiler İçin Stratejik ve Çözüm Odaklı Terapi
• Bütünleştirici İyileştirici İlişki Terapisi
• İlişkilerde Feminist ve Bağlamsal Çalışma

İlişki Terapisi İşe Yarar mı?

İlişki terapisinin etkililiği üzerine yapılan bilimsel çalışmalar, ilişki terapisinin ilişki sorunlarını azaltmada etkili olduğunu göstermektedir.

Kaynaklarda, ilişki terapisi alan ortalama bir kişinin, terapi sonunda terapi almayan bireylerin %70–80’inden daha iyi durumda olduğu belirtilmektedir. Bu sonuç, ilişki terapisinin yalnızca ilişkiyi konuşmaya açan bir süreç olmadığını; ilişki sıkıntısının azalması, ilişki doyumunun desteklenmesi ve bireysel işlevsellik gibi alanlarda araştırmalarla değerlendirilen bir çalışma alanı olduğunu gösterir.

Bunun yanında ilişki temelli müdahalelerin, depresyon ya da kaygı gibi eşlik eden duygusal sorunlar ile bazı davranışsal ve fiziksel sağlık sorunları üzerinde de yararlı etkiler gösterebileceğine ilişkin klinik çalışma kanıtları bulunmaktadır. Çeşitli ilişki terapisi yaklaşımları; cinsel sorunlar, sadakatsizlik ve yakın partner şiddeti gibi belirli ilişki sorunları için de etkililiklerini destekleyen kanıtlar elde etmiştir.

Online İlişki Terapisi

Online ilişki terapisi, ilişki terapisi sürecinin çevrim içi görüşmeler yoluyla yürütülmesine olanak tanımaktadır. Yakın dönemde teleterapi, ilişki terapisi ve çift terapisi çalışmalarının sunumunda daha görünür bir yöntem hâline gelmiştir.

Bilimsel kaynaklarda, online terapi ve online ilişki terapilerinin yüz yüze terapiye benzer biçimde etkili olabildiği bildirilmektedir. Bu pratikte de karşılık bulan bir unsurdur. Bu yönüyle online ilişki terapisi, bireylerin hem kendilerini hem de ilişkideki rollerini daha iyi anlamalarına; ilişki içinde yaşanan iletişim, yakınlık, güven ve anlaşmazlık gibi konularda profesyonel destek alabilmelerine yardımcı olmaktadır.

Güvenli video konferans yoluyla yürütülen online ilişki terapisi, diğer adıyla online çift terapisi, terapiye başvurmayı zorlaştıran önemli sınırlılıkları azaltabilir. Görüşmenin zamanı ve yeri üzerinde daha fazla kontrole sahip olmak, çiftler için esneklik sağlayıp terapi sürecine katılımı kolaylaştırmaktadır.

Sonuç

İlişki terapisi, ilişkide yaşanan sıkıntıları azaltmayı ve ilişki kalitesini artırmayı hedefleyen bir çalışma alanıdır. Bu süreçte ilişki terapisti, partnerlerin birbirini nasıl etkilediğini, ilişkide tekrar eden duygu, düşünce ve davranış örüntülerini ve her partnerin süreçteki rolünü değerlendirir.

İlişki içinde yaşanan zorluklar yalnızca iki kişi arasındaki iletişimle sınırlı olmayabilir. Ailesel ve kültürel bağlamlar, ev içindeki görev paylaşımı, sorumluluklar, beklentiler ve toplumsal cinsiyet rollerinin çift dinamiği üzerindeki etkisi de terapi sürecinde ele alınabilir.

Amaç yalnızca ilişkide yaşanan sorunları konuşmak değildir. İlişki terapisi, çiftlerin birbirini daha iyi dinleyebilmesine, savunmalarını daha esnek biçimde gevşetebilmesine, ilişki doyumunu artırabilmesine ve gerektiğinde ilişki içinde daha işlevsel yollar geliştirebilmeleri için profesyonel bir destek çerçevesi sunabilmektedir.

Kaynaklar

• Lebow, J. L., & Snyder, D. K. (2022). Couple therapy in the 2020s: Current status and emerging developments. Family Process, 61(4), 1359–1385.
• American Psychological Association. Couples therapy. APA Dictionary of Psychology.