YKS Sonrası Üniversite ve Bölüm Seçimi: Aileler Öğrencilere Nasıl Destek Olabilir?

Yazar: Uzman Psikolog Emrah Gökalp • Tarih: 28 Temmuz 2026

YKS sonuçlarının ardından bazı gençler hayal kırıklığı, suçluluk, kararsızlık veya heyecan yaşayabilir. Aileler de çocuklarının geleceğiyle ilgili doğal olarak kaygılanabilir ve çocuklarına nasıl yardımcı olacaklarını düşünürken zorlanabilir. Tercih dönemindeki konuşmalara bazen bu duygular yön verir.

Kimi genç hangi bölümü istediğini uzun zamandır biliyordur. Kimi birkaç seçenek arasında gidip gelir. Aldığı sonuç, ailesinin düşünceleri, başka bir şehirde yaşama ihtimali ve gelecekte nasıl bir iş yapmak istediği aynı anda zihnini meşgul edebilir. Bir gün kararından emin görünürken ertesi gün yeniden düşünmek isteyebilir.

Üniversite Tercihi ve Gençlerin Kararsızlığı

Üniversite ve bölüm seçimi, gencin kendi ilgilerini ve gelecekle ilgili düşüncelerini daha açık biçimde ifade ettiği dönemlerden biridir. Kararlarının ciddiye alınmasını ister. Üniversiteyi, meslekleri ve çalışma hayatını henüz yakından tanımadığı için deneyimli yetişkinlerin bilgisinden de yararlanır.

Geç ergenlik döneminde bağımsız karar verme isteği artarken aileyle kurulan ilişki önemini korur. Genç kendi seçimini yapmak isterken yanlış karar vermekten çekinebilir. Ailesinin görüşünü merak edebilir ve bu görüşlerin kararını fazla etkilemesinden de endişe duyabilir. Bu duygular tercih döneminde bir arada yaşanabilir.

Gencin düşüncelerini dinlemek, seçeneklerini araştırmasına yardımcı olmak ve aile görüşlerini baskı kurmadan paylaşmak karar verirken kendisini daha güvende hissetmesini sağlayabilir. Kendi tercihlerini anlatabildiği bir ortamda ilgi alanlarını ve beklentilerini fark etmesi de kolaylaşır.

Aileler Bu Süreçte Nasıl Destek Olabilir?

Aileler çocuklarının iyi bir seçim yapmasını ister. Bu istek zaman zaman daha sık soru sormaya, hızlı öneriler vermeye veya öğrencinin kararını netleştirmeye çalışmaya dönüşebilir. Genç henüz ne düşündüğünü anlamaya çalışıyorsa bu konuşmalardan uzaklaşabilir.

Önce hangi konuda zorlandığını dinlemek daha sakin bir başlangıç sağlayabilir. Bölüm seçimi, şehir değişikliği, ekonomik koşullar veya gelecekteki çalışma alanları hakkında kaygılanıyor olabilir. Bazı gençlerin istediği bölüm bellidir fakat ailesinin vereceği tepkiden çekinir. Bazıları gerçekten farklı seçenekler arasında kalır.

Anne baba kendi deneyimini paylaşabilir, merak edilen konuları birlikte araştırabilir ve gencin farklı kişilerle konuşmasına yardımcı olabilir. Kararın gence ait olduğunu hissettiren bir yaklaşım, ailenin görüşünü değersizleştirmez. Genç kendi seçimini oluştururken ailesinin deneyiminden yararlanabilir.

Tercih konusunun gün boyunca tekrar tekrar konuşulması evdeki kaygıyı artırabilir. Konuşmak için belirli zamanlar ayırmak ve sonrasında günlük yaşama dönmek herkesin biraz soluklanmasına yardımcı olur. Gencin yeni bilgiler öğrendikçe fikrini değiştirmesi de bu dönemin doğal bir parçasıdır.

Rehberlik ve Bilgiye Ulaşmak

Her öğrenci üniversite eğitimi, bölümler ve meslekler hakkında aynı ölçüde bilgi sahibi olmayabilir. Bazıları okulundaki rehberlik servisine kolayca ulaşır. Bazı okullarda rehber öğretmenler çok sayıda öğrenciyle ilgilenir. Ailesinde daha önce üniversite deneyimi bulunmayan gençler de hangi soruları soracağını veya bilgiye nereden ulaşacağını bilemeyebilir.

Aileler rehber öğretmenle görüşmesini destekleyebilir, üniversitelerin resmî bilgilerini birlikte inceleyebilir veya ilgili bölümde okuyan öğrencilerle ve mezunlarla iletişim kurmasına yardımcı olabilir. Farklı deneyimler dinlemek gencin beklentilerini, kaygılarını ve kendi önceliklerini daha açık görmesini sağlayabilir.

Üniversiteye başlamak ders düzeninin yanında sosyal çevrede, günlük yaşamda ve aile ilişkilerinde de değişiklik getirir. Yeni bir şehirde yaşamak, farklı insanlarla tanışmak, zamanı yönetmek ve gerektiğinde yardım istemek öğrencilik yılları içinde öğrenilir. Bu değişiklikler genç kadar ailesi için de yeni bir dönemin başlangıcı olabilir.

Ben de üniversite seçimimi yaptığım yaşlarda üniversite eğitiminin sunduğu fırsatları, sınırlılıkları ve mezuniyet sonrasındaki yolları ayrıntılı biçimde bilmiyordum. Bugün geriye baktığımda güvenilir kişilere ulaşmanın ve farklı deneyimleri dinlemenin değerini daha açık görebiliyorum.

Psikolog Olmayı Düşünen Gençler İçin

Psikolog olmak isteyen gençlerin psikoloji lisans programını tamamlaması gerekir. Psikoloji eğitimi boyunca araştırma yöntemleri, istatistik, gelişim psikolojisi, sosyal psikoloji, bilişsel psikoloji ve fizyolojik psikoloji gibi dersler görülebilir. Derslerin içeriği, seçmeli dersler ve araştırma imkânları üniversitelere göre farklılaşabilir.

Psikolojinin klinik psikoloji, nöropsikoloji, endüstri ve örgüt psikolojisi, sosyal psikoloji, gelişim psikolojisi ve adli psikoloji gibi farklı alanları bulunur. Öğrenciler lisans eğitimi sırasında bu alanları daha yakından tanıyabilir ve ilerlemek istedikleri yöne göre lisansüstü eğitimlerini planlayabilir.

Türkiye’de psikologlar, klinik psikolog olmak istediklerinde psikoloji lisans eğitiminin ardından klinik uygulamaları içeren bir klinik psikoloji yüksek lisans programını tamamlayarak klinik psikolog olabilirler. Akademik çalışma yapmak veya belirli bir alanda daha ileri düzeyde uzmanlaşmak isteyenler yüksek lisans ve doktora seçeneklerini de değerlendirebilir. Programların kabul koşulları ve sunduğu uygulama deneyimleri farklı olduğu için tercih öncesinde güncel bilgiler incelenmelidir.

Psikoloji Bölümü Hakkında Bilgi Almak İsteyen Aileler ve Öğrenciler

Uzman Psikolog olarak, psikoloji lisansımı ve klinik psikoloji yüksek lisansımı tamamladım ve Londra’da terapist olarak çalışıyorum. Psikoloji bölümü, eğitim süreci ve mesleğin farklı çalışma alanları hakkında genel soruları bulunan öğrenciler ve aileler benimle e-posta yoluyla iletişime geçebilir. Sorularınızı kendi eğitim ve meslek deneyimim çerçevesinde yanıtlamaya çalışırım.

E-posta: emrah.psk@hotmail.com

Kapanış

Üniversite ve bölüm tercihinde gencin ilgi alanları, kendisini eğitime ne kadar hazır hissettiği, bölümün kariyer ve çalışma olanakları, aile koşulları ve ulaşılabilen eğitim fırsatları birlikte düşünülebilir. Aileler kendi deneyimlerini paylaşırken gencin düşüncelerini de dinleyebilir. Güvenilir bilgiye ulaşabildiği ve kaygılarını rahatça konuşabildiği bir ortam, bu dönemi hem genç hem de ailesi için daha anlaşılır hâle getirebilir.

Bu dönemde gençlerle iletişim ve doğru yaklaşım hakkında daha fazla bilgi için 12–18 yaş arasındaki gençlere nasıl davranmalıyız? yazısını da inceleyebilirsiniz.

Kaynaklar

Ahn, J. S., Plamondon, A., & Ratelle, C. F. (2023). Different ways to support and thwart autonomy: Parenting profiles and adolescents’ career decision-making. Journal of Family Psychology, 37(2), 161–172. 10.1037/fam0000982.

American Psychological Association. (2002). Developing adolescents: A reference for professionals.

Worsley, J. D., Harrison, P., & Corcoran, R. (2021). Bridging the Gap: Exploring the Unique Transition from Home, School or College Into University. Frontiers in public health, 9, 634285. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.634285