İklim değişikliği ve ruh sağlığı arasındaki ilişki giderek daha fazla araştırılan ve fark edilen bir konudur. Bu ilişki hem iklim olaylarının doğrudan etkileri hem de uzun vadeli iklim değişikliklerinin toplumlar üzerinde yarattığı psikolojik yükler aracılığıyla ortaya çıkar.
İklim Kaygısı (Eko-Anksiyete) Nedir?
İklim kaygısı, iklim krizinin çevre, insan yaşamı ve gelecekteki yaşam koşulları üzerindeki etkileriyle ilişkili olarak ortaya çıkan endişe, korku ve stres tepkilerini ifade eder. Bu kaygı, kişilerin dünyanın geleceğine ilişkin korkularını, iklim değişikliğinin olası sonuçlarına yönelik belirsizliklerini ve çevresel tahribat karşısında yaşadıkları çaresizlik veya güçsüzlük duygularını kapsayabilir. İklim kaygısını diğer kaygı türlerinden ayıran temel özellik, kaygının belirli bir gerçek ve kolektif tehdit olan iklim değişikliği ve bunun gelecekteki etkilerine odaklanmasıdır. Bu yönüyle iklim kaygısı, yalnızca kişinin bireysel yaşamına ilişkin belirsizliklerden kaynaklanan kaygılardan farklı olarak, kişinin kendisini, yakınlarını, doğal yaşamı, toplumu ve gelecek nesilleri ilgilendiren daha geniş bir tehdit algısıyla ilişkili olabilir.
İklim Krizi Ruh Sağlığını Nasıl Etkiler?
İklim krizi, ruh sağlığında çeşitli olumsuz duygulara ve psikolojik durumları beraberinde getirebilir:
- Anksiyete ve Kaygı: Gelecek hakkında sürekli kaygı ve korku, insanların günlük yaşamını zorlaştırabilir ve işlevselliği düşürebilir.
- Çaresizlik ve Umutsuzluk: Etkilerin önlenememesi ve kontrol edilememesi, kişide umutsuzluk ve depresif duygular doğurabilir.
- Ekolojik Yas (Solastalji): Çevresel kayıpların ve değişimin ardından ortaya çıkan bu duygusal tepkide, kişiler kaybettikleri yerlere, kültürlerine veya yaşam alanlarına karşın yas ve kayıp tepkileri verebilirler.
- Eko-Suçluluk ve Öfke: İnsanların doğaya ve çevreye zarar veren davranışlara karşı hissettikleri suçluluk ve öfke duyguları artabilir.
Hangi Gruplarda Nasıl Görülebilir?
Eco-anksiyete herkesin yaşayabileceği bir durum olsa da bazı gruplarda daha belirgin benzer ve farklı olabilir.
Gençler ve genç yetişkinler: Araştırmalar, özellikle ergenler ve genç yetişkinlerin iklim kaygısına daha açık olduğunu gösteriyor. Bunun önemli nedenlerinden biri, iklim krizinin gelecekteki yaşamlarını doğrudan etkileyecek olması ve karar alma süreçleri üzerinde sınırlı kontrole sahip olmalarıdır.
İklim değişikliğinin etkilerine doğrudan maruz kalanlar: Sel, yangın, aşırı sıcaklık, kuraklık veya diğer iklim kaynaklı olayları doğrudan yaşayan kişilerde iklimle ilişkili kaygı ve stres daha yoğun olabilir. Özellikle çevresel risklere fiziksel olarak daha fazla maruz kalan topluluklarda bu etkiler daha belirgin hale gelebilir.
İklim kriziyle yoğun biçimde ilgilenen ve bilgiye sık maruz kalan kişiler: İklim haberlerini ve sosyal medyadaki içerikleri yoğun şekilde takip etmek, özellikle tehdit algısının yüksek olduğu kişilerde kaygıyı artırabilir. Bu nedenle sürekli iklim gündemini takip eden kişiler daha fazla duygusal yük yaşayabilir.
İklim aktivistleri: İklim kriziyle sürekli ilgilenmek ve bu konuda mücadele etmek bazı kişilerde kaygı ve duygusal tükenmişliği artırabilir. Ancak aktivizmin her zaman olumsuz bir etkisi yoktur; araştırmalar, özellikle kolektif eyleme katılmanın, kişide kontrol ve etki yaratma duygusunu güçlendirerek iklim kaygısının ruh sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltabileceğini de gösteriyor.
Gelecek nesiller konusunda yoğun endişe duyan ebeveynler: Ebeveynlik, iklim krizine ilişkin kaygının farklı bir boyut kazanmasına neden olabilir. Özellikle çocuklarının geleceği konusunda duyulan endişe, ebeveynlerin iklim değişikliğine yönelik kaygılarını artırabilir. Ancak bu grubun diğer gruplara kıyasla kesin olarak daha yüksek eco-anksiyete yaşadığını söylemek için kanıtlar gençlerdeki bulgular kadar güçlü değildir.
İklim Kaygısıyla Başa Çıkma Yolları
Haber ve Bilgi Tüketimini Dengede Tutmak: İklim krizi hakkında bilgi sahibi olmak önemli olsa da, sürekli ve yoğun biçimde olumsuz içeriklere maruz kalmak kaygıyı artırabilir. Bu nedenle güvenilir kaynaklardan bilgi edinmek, ancak haber ve sosyal medya takibini kişinin kendisini bunaltmayacak şekilde sınırlandırmak faydalı olabilir.
Kişisel Değerler ve İmkânlar Doğrultusunda Katkı Sağlamak: İklim krizi karşısında kişinin kendi değerleri, yaşam koşulları ve imkânları doğrultusunda küçük ve sürdürülebilir adımlar atması, kontrol ve anlam duygusunu destekleyebilir. Geri dönüşüm yapmak, gereksiz tüketimi azaltmak, enerji ve su kullanımına dikkat etmek, daha sürdürülebilir ulaşım seçeneklerini tercih etmek, çevre temizliği etkinliklerine katılmak veya yaşadığı çevrenin korunmasına yönelik çalışmalara destek olmak şeklinde olabilir. Bu yaklaşım, kişinin iklim krizinin büyüklüğü karşısında tamamen çaresiz hissetmek yerine kendi kontrol alanını fark etmesine yardımcı olabilir.
Farkındalık ve Duygusal Düzenleme Tekniklerinden Yararlanmak: Mindfulness, nefes egzersizleri ve kişinin duygularını fark edip kabul etmesine yönelik çalışmalar, iklimle ilişkili yoğun duygularla baş etmeye yardımcı olabilir. Doğayla bağlantı kurmak ve doğada zaman geçirmek de bazı kişiler için destekleyici olabilir.
Sosyal Destekten Yararlanmak: İklim kaygısını tek başına taşımak yerine aile, arkadaşlar veya benzer kaygıları paylaşan topluluklarla konuşmak duygusal destek sağlayabilir. Sosyal bağlantı ve aidiyet duygusu, eco-anksiyete ile baş etmede önemli koruyucu faktörler arasında değerlendirilmektedir.
Umut ve Gerçekçi Bir Bakış Geliştirmek: İklim krizinin ciddiyetini inkâr etmeden, kişinin kontrol edebildiği alanlara ve anlamlı eylemlere odaklanması çaresizlik duygusunu azaltabilir. Böylece değişimin mümkün olduğu alanları görebilmek birey için destekleyici olabilir.
Gerektiğinde Profesyonel Destek Almak: İklimle ilgili kaygı yoğunlaştığında ve kişinin günlük yaşamını, işlevselliğini veya genel iyilik hâlini belirgin biçimde etkilemeye başladığında psikolojik destek almak faydalı olabilir. Terapi ve destek grupları, eco-anksiyete ile ilişkili duyguları anlamlandırma ve düzenleme konusunda kullanılabilecek yaklaşımlar arasında yer almaktadır.
Bilgi Notu: İklim değişikliği artık yalnızca geleceğe ilişkin bir endişe değil; sıcak hava dalgaları, aşırı yağışlar, kuraklık ve diğer çevresel değişimlerle birlikte bugün de hayatımızı etkileyen bir gerçekliktir. Bu değişimlerin yaşadığımız çevreyi ve geleceğe dair algımızı etkilemesi, zaman zaman kaygı, üzüntü veya çaresizlik gibi duygular yaşamamıza neden olabilir. Bu yazı, iklim kaygısı ve eco-anksiyete hakkında genel bilgi sunmak amacıyla hazırlanmıştır; her bireyin yaşadığı duyguların ve ihtiyaçların farklı olabileceği unutulmamalıdır. Bu içerik tanı veya kişiye özel psikolojik değerlendirme yerine geçmez.
Kaynaklar
Benoit, L., Thomas, I. ve Martin, A. (2022). Review: Ecological awareness, anxiety, and actions among youth and their parents — a qualitative study of newspaper narratives. Child and Adolescent Mental Health, 27(1), 47–58. https://doi.org/10.1111/camh.12514
Clayton, S., Manning, C. M., Speiser, M. ve Hill, A. N. (2021). Mental health and our changing climate: Impacts, inequities, responses. Washington, D.C.: American Psychological Association, and ecoAmerica.
Schwartz, S. E. O., Benoit, L., Clayton, S., Parnes, M. F., Swenson, L. ve Lowe, S. R. (2022). Climate change anxiety and mental health: Environmental activism as buffer. Current Psychology. https://doi.org/10.1007/s12144-022-02735-6